საქართველოს პატიმრობის კოდექსის 42-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია პირთა ის წრე, რომელთაც ენიჭებათ უფლებამოსილება მიმართონ ადგილობრივ საბჭოებს მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლების, სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლისა და სასჯელის მოუხდელი ნაწილის საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით შეცვლის თაობაზე შუამდგომლობით. ესენია: მსჯავრდებული, მისი დამცველი/კანონიერი წარმომადგენელი, ახლო ნათესავი ან თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დირექტორი.

- ნაკლებად მძიმეა დანაშაული, რომლის ჩადენისათვის კანონით დადგენილი მაქსიმალური სასჯელი არ აღემატება ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთას. - მძიმეა დანაშაული, რომლის ჩადენისათვის კანონით გათვალისწინებული სასჯელი აღემატება ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთას და არ აღემატება ათი წლით თავისუფლების აღკვეთას. - განსაკუთრებით მძიმეა დანაშაული, რომლის ჩადენისათვის კანონით გათვალისწინებული სასჯელი აღემატება ათი წლით თავისუფლების აღკვეთას ან გათვალისწინებულია უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისათვის დაცული უნდა იქნეს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 72-ე, 73-ე და 98-ე მუხლებით გათვალისწინებული მოთხოვნები. კერძოდ, პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისათვის მსჯავრდებულმა ფაქტობრივად უნდა მოიხადოს: 1. ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ნახევარი; 2. მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ორი მესამედი; 3. განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ სამი მეოთხედი; 4. სამი მეოთხედი სასჯელისა, რომელიც დანიშნული ჰქონდა პირს, რომელიც წინათ პირობით ვადამდე გაათავისუფლეს, ხოლო პირობით ვადამდე გათავისუფლება გაუქმდა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) ჯიუტად თავი აარიდა პირობით ვადამდე გათავისუფლებისას მისთვის დაკისრებული მოვალეობის შესრულებას; ბ) ჩაიდინა გაუფრთხილებლობითი დანაშაული, რა დროსაც პირობით ვადამდე გათავისუფლების გაუქმების ან ძალაში დატოვების საკითხს წყვეტს სასამართლო; გ) ჩაიდინა განზრახი დანაშაული. მსჯავრდებულის მიერ ფაქტობრივად მოხდილი თავისუფლების აღკვეთის ვადა არ უნდა იყოს 6 თვეზე ნაკლები. მსჯავრდებული უვადო თავისუფლების აღკვეთის მოხდისაგან შეიძლება გათავისუფლდეს, თუ მან ფაქტობრივად მოიხადა თავისუფლების აღკვეთის ოცდახუთი წელი. რაც შეეხება არასრულწლოვან მსჯავრდებულებს, მათი პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისათვის საჭიროა მსჯავრდებულს ფაქტობრივად მოხდილი ჰქონდეს: ა) ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ერთი მესამედი; ბ) მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ნახევარი; გ) განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ორი მესამედი.

თუ საბჭო მიიღებს გადაწყვეტილებას მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების ან მისთვის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლაზე უარის თქმის შესახებ, იმავე საკითხზე მსჯავრდებულის შუამდგომლობის ხელახლა განხილვა შეიძლება მხოლოდ 6 თვის შემდეგ, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მოსახდელი სასჯელის ვადა არ აღემატება 6 თვეს ან/და თუ არსებობს რაიმე განსაკუთრებული გარემოება. არასრულწლოვანი მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვა სავალდებულოა ყოველ 3 თვეში.

შეწყალებას ახორციელებს საქართველოს პრეზიდენტი ინდივიდუალურად განსაზღვრული პირის მიმართ. შეწყალების აქტით მსჯავრდებული შეიძლება გათავისუფლდეს სასჯელის შემდგომი მოხდისაგან ან/და მისთვის დანიშნული სასჯელი შეიძლება შემცირდეს ან შეიცვალოს უფრო მსუბუქი სასჯელით. სასჯელმოხდილს შეწყალების აქტით, აგრეთვე შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობაც. მსჯავრდებულის შეწყალების მიზნით შესაბამისი შუამდგომლობა წარედგინება საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციას.

ამნისტია არის კანონი, რომელსაც იღებს საქართველოს პარლამენტი ინდივიდუალურად განუსაზღვრელ პირთა წრის მიმართ. ამნისტიის აქტით დამნაშავე შეიძლება გათავისუფლდეს სისხლის-სამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან, ხოლო მსჯავრდებული შეიძლება გათავისუფლდეს სასჯელისაგან ან/და მისთვის დანიშნული სასჯელი შეიძლება შემცირდეს ან შეიცვალოს უფრო მსუბუქი სასჯელით. სასჯელმოხდილს ამნისტიის აქტით ასევე შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობაც.

ამნისტიას აცხადებს საქართველოს პარლამენტი ინდივიდუალურად განუსაზღვრელი პირების მიმართ.

ამნისტიის შედეგად, მსჯავრდებული შეიძლება სრულად გათავისუფლდეს სასჯელის მოხდისაგან, ან შეუმცირდეს დანიშნული სასჯელი, ასევე დანიშნული სასჯელი შეეცვალოს უფრო მსუბუქი ხასიათის სასჯელით, სასჯელის მოხდის შემდგომ ვადაზე ადრე მოეხსნას ნასამართლობა. ამნისტიის შედეგად, ბრალდებულის მიმართ შეიძლება შეწყდეს სისხლისსამართლებრივი დევნა.

1. შეწყალებას ახორციელებს საქართველოს პრეზიდენტი კონკრეტული პირების მიმართ; 2. შეწყალების შედეგად მსჯავრდებული შეიძლება გათავისუფლდეს დანიშნული სასჯელისაგან სრულად ან შეუმცირდეს სასჯელი, ასევე დანიშნული სასჯელი შეეცვალოს უფრო მსუბუქი ხასიათის სასჯელით; 3. შეწყალების შედეგად, პირს, სასჯელის მოხდის შემდეგ, შეიძლება ვადაზე ადრე მოეხსნას ნასამართლობა.

პატიმრობა არის სასამართლოს მიერ შეფარდებული ყველაზე მძიმე ხასიათის აღკვეთის ღონისძიება.

ბრალდებულის პატიმრობის ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 9 თვეს. ამ ვადის გასვლის შემდეგ ბრალდებული უნდა გათავისუფლედეს პატიმობიდან.

ბრალდებულს/მსჯავრდებულს მისი წერილობითი თხოვნის საფუძველზე შეიძლება მიეცეს მის ახლო ნათესავებთან (შვილი, მეუღლე, მშობელი (მშვილებელი), ნაშვილები და მისი შთამომავალი, შვილიშვილი, და, ძმა, დისწული, ძმისწული და მათი შვილები, ბებია და პაპა, ბებიის დედ-მამა და პაპის დედ-მამა (როგორც დედის, ისე მამის მხრიდან), ბიძა (დედის ძმა და მამის ძმა), დეიდა, მამიდა, ბიძაშვილი, დეიდაშვილი და მამიდაშვილი, აგრეთვე ის პირი, რომელთანაც ცხოვრობდა და ეწეოდა საერთო მეურნეობას პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოხვედრამდე ბოლო 2 წლის განმავლობაში) ხანმოკლე პაემნის უფლება, ხოლო მსჯავრდებულს მისი წერილობითი თხოვნის საფუძველზე შეიძლება მიეცეს შვილთან, ნაშვილებთან, მეუღლესთან, მშობელთან (მშვილებელთან), დასთან და ძმასთან ხანგრძლივი პაემნის უფლება. პაემანზე დაშვებულმა პირმა ადმინისტრაციას უნდა წარუდგინოს ახლო ნათესაობის დამადასტურებელი დოკუმენტი, როგორიცაა: პასპორტი მოქალაქის პირადობის, მართვის, ქორწინების, დაბადების მოწმობები ან მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოთა საბუთები. ის პირი, რომელთანაც ბრალდებული ცხოვრობდა და ეწეოდა საერთო მეურნეობას პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოხვედრამდე ბოლო 2 წლის განმავლობაში წარადგენს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს მიერ გაცემულ შესაბამის ცნობას, სხვა სახელმწიფო დაწესებულების მიერ გაცემულ შესაბამის დოკუმენტს ან სანოტარო წესით დამოწმებულ სხვა შესაბამის დოკუმენტაციას.